Kwa mfanyabiashara mmoja wa Shilabela, giza lilikuwa likimwambia muda wa kufunga biashara. Sasa, taa za barabarani zimempa nafasi ya kuendelea kuuza matunda hadi saa sita usiku. Lakini nyuma ya mabadiliko hayo kuna swali pana zaidi: miundombinu ya umma inapoboreshwa, wananchi wanawezeshwaje kubadili mwanga huo kuwa usalama na maisha bora?
WAKATI GIZA LILIPOKUWA LIKIAMUA MUDA WA BIASHARA
Kuna tofauti kati ya kufunga biashara kwa sababu bidhaa zimeisha na kufunga kwa sababu mazingira hayakuruhusu kuendelea kufanya kazi.
Kwa Peter Kurwa, maarufu Wandonga, mkazi wa Shilabela mkoani Geita, giza lilikuwa mojawapo ya changamoto zilizopunguza muda wake wa kuuza matunda. Barabara ilipokosa mwanga wa kutosha, kuendelea na biashara usiku kulikuwa na ugumu.
Sasa anasema hali imebadilika.
“Toka tuanze kufanya hapa biashara kipindi cha nyuma tulikuwa tunafanya biashara kwa giza kwa sababu barabara ilikuwa haina mataa, ila tangu yawekwe mataa ah saivi tunafanya biashara vizuri,” amesema Kurwa.
Anaeleza kuwa kwa sasa anaweza kuendelea kuuza matunda hadi saa tano au sita usiku, tofauti na awali alipokuwa akimaliza biashara majira ya saa tatu usiku.
Hapo ndipo maana ya taa za barabarani inapoanza kueleweka kwa undani zaidi.
Kwa mtu anayeendesha biashara ndogo, muda si namba inayotazama saa. Ni nafasi ya kukutana na mteja mwingine, kuuza bidhaa iliyobaki au kuendelea kutafuta kipato baada ya shughuli nyingine za mchana kukamilika.
Taa hazimuuzii Kurwa matunda yake. Hazimletei wateja moja kwa moja wala hazihakikishi faida. Lakini, kwa mujibu wa ushuhuda wake, zimempa nafasi ya kuendelea kufanya biashara kwa muda mrefu zaidi.
Hiyo ni tofauti muhimu. Miundombinu bora haiwezi kufanya kila kitu kwa niaba ya mwananchi, lakini inaweza kuondoa baadhi ya vikwazo vinavyomzuia kutumia fursa zilizopo.
TAA 400: ZAIDI YA KUBADILI MWONEKANO WA JIJI
Uzoefu wa Kurwa unatoa picha ya kile kinachoweza kutokea pale mazingira ya barabara yanapoboreshwa. Kwa upande wa Geita, TANROADS imeeleza kuwa taa 400 zimewekwa kuanzia Mwatolole hadi Nyankumbu na katika maeneo mengine ya mkoa huo.
Kaimu Meneja wa TANROADS Mkoa wa Geita, Mhandisi Hosea Machaka, amesema uwekaji wa taa hizo ni muhimu hasa katika kipindi cha mvua, kwa kuwa unasaidia madereva kuona vizuri na kuimarisha usalama kwenye barabara yenye matumizi makubwa ya magari.
Ameeleza pia kuwa hatua hiyo ni sehemu ya mkakati wa Serikali kupitia TANROADS wa kupendezesha miji, kuimarisha usalama na kuchochea shughuli za kiuchumi na usafirishaji.
Maelezo hayo yanagusa mambo matatu yanayohusiana: usalama wa watumiaji wa barabara, mazingira ya shughuli za kiuchumi na mwonekano wa maeneo ya mjini.
Mara nyingi, miundombinu huangaliwa kwa kuhesabu kilichojengwa, kilichowekwa au kilichokamilika. Hizo ni hatua muhimu, lakini kwa mwananchi wa kawaida, swali linaweza kuwa rahisi zaidi: huduma hiyo imebadili nini katika maisha yangu?
Kwa Kurwa, jibu linaonekana katika muda wa biashara. Kwa watumiaji wa barabara, manufaa yanayotarajiwa ni pamoja na kuona vizuri zaidi wanapokuwa safarini usiku. Kwa maeneo yenye shughuli za usafirishaji, mwanga unaweza kusaidia shughuli kuendelea katika mazingira bora zaidi.
Hata hivyo, manufaa hayo hayapaswi kuchanganywa na matokeo ambayo bado hayajathibitishwa. Taarifa ya TANROADS haijatoa takwimu za kulinganisha ajali kabla na baada ya taa kuwekwa. Kwa hiyo, ni sahihi kusema kuwa taa zinalenga kuimarisha usalama, lakini si sahihi kuhitimisha kuwa tayari zimepunguza ajali kwa kiwango fulani bila ushahidi.
Tofauti hiyo ndiyo inayotenganisha matumaini yanayotokana na mradi na matokeo yaliyopimwa.
MWANGA UNAWEZA KUFUNGUA FURSA, LAKINI HAUHAKIKISHI FAIDA
Biashara ya matunda ya Wandonga inatupa nafasi ya kutafakari uhusiano kati ya miundombinu na uchumi wa mwananchi.
Taa zinapomruhusu mfanyabiashara kuendelea kufanya kazi kwa muda mrefu zaidi, zinaweza kupanua nafasi yake ya kuwahudumia wateja. Lakini nafasi hiyo inakuwa na thamani ya kiuchumi kulingana na mambo mengine pia: wateja wanaopatikana, bidhaa zinazouzwa, gharama za uendeshaji na mahitaji ya soko.
Mfanyabiashara anaweza kupata muda wa ziada lakini asipate wateja wa kutosha. Anaweza kuuza zaidi lakini gharama zake zikapanda. Anaweza pia kupata wateja wapya na kuboresha kipato chake. Haya yote yanawezekana, lakini kila moja linahitaji ushahidi wake.
Kwa hiyo, ushuhuda wa Kurwa unatuthibitishia mabadiliko katika muda wa kufanya biashara, si kiwango cha ongezeko la mapato yake.
Hata hivyo, hilo halipunguzi umuhimu wa mabadiliko hayo. Linatukumbusha tu kuwa tathmini ya mradi wa miundombinu inapaswa kuangalia hatua zaidi ya kukamilika kwa kazi.
Iwapo lengo ni kuchochea shughuli za kiuchumi, ni muhimu pia kufuatilia namna mazingira yaliyoboreshwa yanavyotumiwa na wananchi na kama yanatoa matokeo yanayotarajiwa.
Kwa maana nyingine, kuweka taa ni hatua ya kwanza; kuelewa manufaa yake kwa biashara na maisha ya wananchi ni hatua inayofuata.
KWA WANAOSAFIRISHA, GIZA NALO LILIKUWA CHANGAMOTO
Athari za mazingira yenye giza haziishii kwenye biashara. Zinagusa pia watu wanaotegemea barabara kutekeleza majukumu yao.
Afisa Usafirishaji, Novatus Amina, amesema taa hizo zimeondoa changamoto ya kufanya kazi na kutembea gizani. Kwa mujibu wake, zimewawezesha kuendelea na shughuli za usafirishaji kuanzia saa moja asubuhi hadi saa sita usiku, na wakati mwingine kukesha.
Ushuhuda huu unaongeza upande mwingine wa mjadala. Kwa Wandonga, muda wa ziada una maana ya kuendelea kuuza matunda. Kwa Amina, mwanga umeboresha mazingira ya kufanya shughuli za usafirishaji kwa muda mrefu zaidi.
Hapo ndipo tunapoona kuwa miundombinu moja inaweza kuwa na umuhimu tofauti kulingana na shughuli za watu wanaoitumia.
Lakini mwanga si mbadala wa tahadhari. Dereva anayechoka baada ya kufanya kazi kwa muda mrefu bado anaweza kuwa katika hatari. Vivyo hivyo, mwanga hauondoi ulazima wa kufuata alama za barabarani, kuzingatia mwendo unaofaa na kuwa makini na watembea kwa miguu.
Kwa hiyo, juhudi za kuboresha mazingira ya barabara zinapaswa kuambatana na matumizi sahihi ya miundombinu hiyo na uwajibikaji wa kila mtumiaji.
JE, MWANGA HUU UTADUMU?
Kuna jambo ambalo mara nyingi halipati uzito unaostahili baada ya mradi wa miundombinu kukamilika: utunzaji wake.
Taa zinaweza kuwekwa na kuanza kutoa huduma, lakini manufaa yake yatategemea pia kama zitaendelea kufanya kazi. Hitilafu zisiposhughulikiwa kwa wakati au miundombinu ikiharibiwa, maeneo yaliyokuwa yamepata mwanga yanaweza kukabiliwa tena na tatizo la giza.
Ndiyo maana Mhandisi Machaka amewataka wananchi kushirikiana na Serikali katika kulinda na kutunza miundombinu hiyo ili iendelee kutoa huduma na kuchangia usalama pamoja na maendeleo ya kiuchumi.
Wito huo unaweka wajibu kwa pande zote. Wananchi wanapaswa kulinda miundombinu ya umma na kutoa taarifa wanapoona uharibifu au hitilafu. Mamlaka zinazohusika nazo zinapaswa kuhakikisha matengenezo yanafanyika na huduma inaendelea kupatikana.
Hapa ndipo tofauti kati ya kuweka miundombinu na kusimamia huduma inapoonekana. Mafanikio ya mradi hayaishii kwenye siku taa zinapowashwa; yanaendelea kupimwa katika miaka inayofuata, kulingana na uwezo wa miundombinu hiyo kuendelea kutoa huduma iliyokusudiwa.
Kwa wananchi wa Geita, jambo la msingi si kujua tu kuwa taa zimewekwa, bali pia kuona kuwa zinaendelea kufanya kazi pale zinapohitajika.
KUTOKA MWANGA WA BARABARANI HADI MATOKEO KWA WANANCHI
Taa 400 za barabarani zilizowekwa katika maeneo mbalimbali ya Geita zinaweka msingi wa kuboresha mwonekano wa barabara, mazingira ya usafiri na nafasi ya kuendeleza shughuli za kiuchumi nyakati za usiku.
Ushuhuda wa Wandonga unaonesha mabadiliko katika muda wa biashara. Maelezo ya Novatus Amina yanaonesha umuhimu wa taa katika shughuli za usafirishaji. Kauli ya TANROADS inaeleza malengo ya mradi katika usalama, mandhari ya miji na shughuli za kiuchumi.
Hatua inayofuata ni kuhakikisha malengo hayo yanafuatiliwa kwa ushahidi. Hilo linaweza kufanyika kwa kutathmini hali ya taa, kufuatilia takwimu za ajali na kuchunguza mabadiliko katika shughuli za wafanyabiashara wanaozunguka maeneo yaliyoboreshwa.
Tathmini ya aina hiyo itasaidia kujibu maswali muhimu: Je, taa zinaendelea kufanya kazi? Je, mazingira ya matumizi ya barabara yameboreshwa kwa namna gani? Na je, wafanyabiashara wanaona mabadiliko gani katika shughuli zao kadiri muda unavyopita?
Majibu yake yataipa jamii picha iliyo wazi zaidi ya matokeo ya uwekezaji huo.
Kwa sasa, simulizi ya Wandonga inatukumbusha kuwa miundombinu ya umma ina maana zaidi inapogusa maisha ya watu. Kwa mfanyabiashara huyo, mabadiliko yanaanzia kwenye nafasi ya kuendelea kuuza matunda baada ya giza kuingia. Kwa watumiaji wa barabara, matarajio ni mazingira bora ya kuona na kusafiri. Kwa mamlaka zinazohusika, jukumu linaendelea kuwa kuhakikisha huduma hiyo inadumu.
Kwa sababu mwisho wa siku, mafanikio ya taa za barabarani hayapo katika mwanga unaoonekana tu, bali pia katika usalama unaolindwa, huduma inayoendelea na fursa ambazo wananchi wanaweza kuzitumia kuboresha maisha yao.
Victor Bariety Mwandishi na Mchambuzi wa Masuala Mbalimbali ya KijamiiSimu: 0757-856284
0 Comments