Kuunganisha mifumo ya Serikali kunaweza kubadili namna vijana wanavyopata taarifa za ajira na fursa za kiuchumi, lakini mafanikio yatapimwa kwa matokeo yatakayofika kwa kijana wa kawaida.
Kijana anaweza kuwa na elimu, ujuzi na utayari wa kufanya kazi, lakini akashindwa kuifikia fursa inayoweza kubadili maisha yake kwa sababu tu taarifa zake hazikumfikia kwa wakati. Wakati huohuo, taasisi ya Serikali inaweza kuwa na taarifa za nafasi za ajira, taasisi nyingine ikawa na orodha ya vijana wanaotafuta kazi, na taasisi ya tatu ikawa na programu za mafunzo au uwezeshaji wa kiuchumi.
Ikiwa mifumo hiyo haibadilishani taarifa, fursa inaweza kuwepo bila kumfikia anayehitaji.
Hapo ndipo mjadala wa ajira unapopaswa kupanuka kutoka kwenye swali la kawaida la kwamba Serikali inatengeneza nafasi ngapi za kazi, na kuelekea swali jingine muhimu: Je, fursa zilizopo zinawafikiaje vijana wanaozihitaji?
Agizo la Makamu wa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Deogratius Ndejembi, la kutaka mifumo ya kidijitali inayohusika na ajira na maendeleo ya vijana iunganishwe, linafungua mjadala huo muhimu.
Si suala la teknolojia pekee, bali ni hatua inayoweza kuboresha namna taarifa za fursa zinavyokusanywa, kuratibiwa na kuwafikia wananchi.
SERIKALI MOJA, MIFUMO INAYOHITAJI KUSHIRIKIANA
Katika taarifa iliyochapishwa Oktoba 14, 2026, Makamu wa Rais alielekeza mifumo inayohusika na fursa za vijana iratibiwe ili kuondoa ulazima wa wanaotafuta ajira kujisajili katika majukwaa tofauti kwa ajili ya kutafuta nafasi za kazi.
Mifumo iliyotajwa ni Youth Empowerment System (YES), Ajira Portal na Kazi Portal. Makamu wa Rais alimtaka Waziri Mkuu, Dkt. Mwigulu Nchemba, kuwasilisha taarifa ya mwisho kuhusu hatua za kuunganisha mifumo hiyo ifikapo Jumatatu iliyofuata.
Hoja inayojengwa hapa ni rahisi, lakini ina uzito mkubwa: Serikali inapotoa huduma kupitia taasisi mbalimbali, ushirikiano wa mifumo yake unapaswa kurahisisha maisha ya mwananchi badala ya kumwongezea urasimu.
Kwa kijana anayetafuta kazi, kutakiwa kujisajili katika mifumo tofauti kunaweza kumaanisha kurudia kujaza taarifa, kutumia muda mwingi na kufuatilia matangazo katika maeneo mengi.
Changamoto hii inapozidi, kijana anaweza kukosa taarifa muhimu au kushindwa kufuatilia fursa kwa wakati. Kwa upande mwingine, taasisi zinazokusanya taarifa hizo zinaweza kukosa picha pana ya mahitaji ya vijana na mwenendo wa soko la ajira.
Kuunganisha mifumo kunaweza kusaidia kupunguza changamoto hizo. Hata hivyo, mafanikio yatategemea namna mifumo itakavyounganishwa, taarifa zitakavyosasishwa na taasisi zitakavyoshirikiana katika utekelezaji.
KIJANA ANAHITAJI TAARIFA, SI AHADI PEKEE
Katika mjadala wa ajira, mara nyingi tunajikita kwenye idadi ya nafasi zinazotangazwa, miradi mipya ya uwekezaji na mipango ya kuwawezesha vijana.
Hata hivyo, kuna hatua inayotangulia hata kijana kuomba kazi: kupata taarifa sahihi ya fursa iliyopo.
Fursa isiyomfikia mlengwa kwa wakati inaweza kuwa na thamani ndogo kwake, hata kama imeandaliwa kwa nia njema.
Tuchukulie kijana mwenye cheti cha ufundi katika mji mdogo. Anaweza kuwa tayari kufanya kazi, lakini asipate taarifa za nafasi zinazolingana na ujuzi wake. Wakati huohuo, mwajiri anaweza kuwa anatafuta mtu mwenye ujuzi huo kupitia mfumo mwingine ambao kijana huyo hajui upo.
Hapa, tatizo si lazima liwe kutokuwepo kwa ujuzi au mwajiri. Linaweza kuwa pengo la taarifa kati ya anayetoa fursa na anayeihitaji.
Mfumo unaounganisha taarifa unaweza kusaidia kupunguza pengo hilo kwa kurahisisha utafutaji wa nafasi za kazi, mafunzo kwa vitendo na programu za uwezeshaji.
Lakini ni muhimu kutofautisha mambo mawili: kuunganisha mifumo kunaweza kurahisisha upatikanaji wa fursa; hakuwezi, peke yake, kuhakikisha kwamba nafasi za ajira zinazohitajika zinapatikana kwa kila kijana.
Kwa hiyo, hatua hii inapaswa kuonekana kama sehemu ya mkakati mpana wa ajira, si suluhisho la mwisho la ukosefu wa kazi.
TEKNOLOJIA INA THAMANI IKIWA INAPUNGUZA VIKWAZO
Serikali ya Tanzania imeendelea kutumia mifumo ya kidijitali katika utoaji wa huduma mbalimbali. Katika eneo la ajira, kwa mfano, Ajira Portal inawezesha wanaotafuta kazi kuangalia nafasi zinazotangazwa katika taasisi za umma na kuwasilisha maombi yao mtandaoni.
Hii inaonyesha namna teknolojia inavyoweza kurahisisha baadhi ya hatua ambazo hapo awali zingehitaji muda na gharama zaidi.
Hata hivyo, uwepo wa mfumo wa kidijitali pekee hautoshi. Mfumo unaweza kuwa na muonekano mzuri na kufanya kazi kitaalamu, lakini usimsaidie vya kutosha mwananchi ikiwa taarifa zake zimepitwa na wakati, maelekezo hayaeleweki au fursa hazimfikii mlengwa.
Kwa hiyo, kipimo cha msingi kinapaswa kuwa mabadiliko yanayopatikana katika maisha ya mtumiaji.
Je, kijana anaweza kupata taarifa za fursa zinazolingana na elimu na ujuzi wake bila kutafuta kwenye majukwaa mengi?
Je, taarifa za nafasi mpya zinapatikana kwa wakati?
Je, kijana anayeishi nje ya miji mikubwa anaweza kuzifikia?
Je, mfumo unamsaidia kuelewa masharti ya kuomba na hatua za kufuata?
Maswali haya yana umuhimu mkubwa kwa sababu yanaangalia matokeo ya huduma badala ya muundo wake pekee.
FURSA ZA VIJANA NI ZAIDI YA AJIRA ZA OFISINI
Kuna jambo jingine ambalo halipaswi kupuuzwa: si kila kijana anatafuta ajira ya kuajiriwa katika taasisi ya Serikali au kampuni binafsi.
Wengine wana ujuzi wa ufundi, wengine wana uwezo katika kilimo, biashara, teknolojia, sanaa, usafirishaji na shughuli nyingine za uzalishaji.
Wengine wanahitaji mafunzo ya vitendo ili kupata uzoefu, wakati wengine wanaweza kuwa na uwezo wa kuanzisha biashara lakini wakakosa taarifa kuhusu mitaji, masoko au programu za kuwawezesha.
Kwa hiyo, mfumo wa fursa za vijana haupaswi kujikita kwenye matangazo ya ajira pekee.
Unapaswa kuwa lango linalorahisisha upatikanaji wa taarifa za ajira, mafunzo ya ufundi, mafunzo kwa vitendo, fursa za kujiajiri na programu za kuwaendeleza vijana kiuchumi.
Taarifa hizi zinapaswa kuwekwa kwa uwazi, zikiwa na masharti, muda wa mwisho wa maombi, sifa zinazohitajika na maelekezo ya namna ya kuwasilisha maombi.
Kijana hapaswi kuishia kusikia kwamba kuna fursa. Anapaswa kujua fursa hiyo inahusu nini, inamhitaji awe na sifa zipi na anaweza kuipata kupitia utaratibu gani.
Hapo ndipo teknolojia inapoweza kuwa daraja kati ya sera na maisha halisi ya wananchi.
JE, VIJANA WA VIJIJINI WATAFIKIWA?
Pamoja na matarajio ya kuimarisha mifumo ya kidijitali, kuna suala la usawa wa upatikanaji wa huduma ambalo linahitaji kupewa kipaumbele.
Vijana wote hawana mazingira sawa ya kupata intaneti, vifaa vya kidijitali au msaada wa kuelewa taratibu za maombi ya mtandaoni.
Kijana aliye mjini na mwenye simu janja anaweza kuwa katika nafasi tofauti na kijana wa kijijini mwenye changamoto za mawasiliano au gharama za intaneti.
Ikiwa mfumo mpya utapatikana mtandaoni pekee bila njia mbadala za kuwafikia wananchi, kuna hatari ya baadhi ya vijana kuendelea kubaki nje ya mzunguko wa taarifa.
Suluhisho si kuacha kutumia teknolojia, bali ni kuibuni kwa kuzingatia mazingira halisi ya Watanzania.
Taarifa za fursa zinaweza kusambazwa kupitia ofisi za kata na halmashauri, vituo vya vijana, taasisi za mafunzo na vituo vya huduma za kidijitali. Ushirikiano na vyombo vya habari unaweza pia kusaidia kupeleka taarifa kwa vijana ambao hawafuatilii mara kwa mara tovuti za Serikali.
Lengo liwe kuhakikisha kwamba mahali anapoishi kijana hakuamui peke yake uwezo wake wa kupata taarifa za fursa.
KUTOKA KUUNGANISHA MIFUMO HADI KUUNGANISHA MATOKEO
Agizo la kuunganisha mifumo linaweza kuleta mabadiliko makubwa ikiwa litaambatana na utekelezaji unaopimika.
Kwanza, uwajibikaji wa utekelezaji. Taasisi husika zinapaswa kuweka wazi hatua zinazochukuliwa, majukumu ya kila taasisi na muda wa kukamilisha kazi. Hili ni muhimu ili kuepusha hali ya agizo zuri kubaki kwenye vikao bila matokeo yanayoweza kuthibitishwa.
Pili, usahihi wa taarifa. Taarifa za fursa zinapaswa kusasishwa mara kwa mara. Mfumo unaoendelea kuonyesha nafasi zilizofungwa au taarifa zilizopitwa na wakati utapoteza imani ya watumiaji.
Tatu, upimaji wa matokeo. Idadi ya vijana wanaotembelea mfumo ni kipimo kimoja, lakini haitoshi. Ni muhimu pia kufuatilia maombi yaliyowasilishwa, vijana waliopata mafunzo, waliopata ajira na wale waliofanikiwa kutumia fursa za kujiajiri.
Takwimu hizo zinapaswa kuchambuliwa kwa kuzingatia maeneo na aina za fursa ili kubaini kama mfumo unawafikia vijana kwa upana unaokusudiwa.
Nne, ulinzi wa taarifa binafsi. Kuunganisha taarifa za wananchi kunahitaji taratibu madhubuti za usalama, udhibiti wa wanaoweza kuzifikia na matumizi yanayozingatia sheria. Urahisi wa huduma haupaswi kuja kwa gharama ya faragha ya vijana.
Tano, kuoanisha ujuzi na mahitaji ya soko. Taarifa za fursa zikikusanywa bila kuelewa ujuzi unaohitajika na sekta zinazokua, mfumo unaweza kuwa na taarifa nyingi lakini ukawa na uwezo mdogo wa kumsaidia kijana kupanga maisha yake ya kiuchumi.
Hivyo, kuunganisha mifumo kunapaswa kuambatana na uchambuzi wa mahitaji ya soko la ajira na ushirikiano kati ya taasisi za ajira, mafunzo na sekta zinazozalisha nafasi za kazi.
SEKTA BINAFSI NAYO INA NAFASI MUHIMU
Serikali haiwezi kuwa mwajiri pekee wa vijana wote wanaoingia katika soko la ajira. Sekta binafsi, wawekezaji, wafanyabiashara, wakulima, wazalishaji na watoa huduma wana nafasi muhimu katika kupanua fursa za ajira na kujiajiri.
Kwa hiyo, mfumo wa taarifa za ajira unapaswa kuwa na utaratibu unaorahisisha waajiri halali kuwasilisha nafasi zinazopatikana, huku ukihakikisha taarifa zinathibitishwa na matumizi mabaya yanazuiwa.
Ushirikiano huo unaweza kusaidia Serikali kuelewa ujuzi unaohitajika zaidi, aina za nafasi zinazopatikana na maeneo ambayo yanahitaji kuongezewa programu za mafunzo.
Kwa mfano, ikiwa waajiri katika sekta fulani wanahitaji mafundi wenye ujuzi maalumu, taarifa hizo zinaweza kusaidia taasisi za mafunzo kutathmini namna ya kuboresha mafunzo yao.
Hii inaweza kusaidia kuoanisha mahitaji ya waajiri na uwezo wa vijana kwa ufanisi zaidi.
Hata hivyo, mfumo wa taarifa hauwezi kuchukua nafasi ya uwekezaji, ukuaji wa biashara na sera zinazowezesha uzalishaji. Taarifa sahihi zinaweza kumsaidia kijana kuifikia fursa, lakini uchumi unahitaji pia mazingira yanayowezesha fursa hizo kuzalishwa.
KIPIMO CHA MWISHO NI MAISHA YA KIJANA
Mjadala wa mifumo ya Serikali haupaswi kuishia kwenye teknolojia, majina ya majukwaa au idadi ya taasisi zinazoshirikiana.
Unapaswa kufika kwenye swali linalogusa maisha ya wananchi: Je, kijana wa Kitanzania atapata nafasi nzuri zaidi ya kuifahamu na kuifikia fursa inayoweza kumsaidia kujitegemea?
Hilo ndilo swali litakalopima thamani ya mabadiliko yanayokusudiwa.
Ikiwa mifumo itaunganishwa lakini taarifa zikaendelea kuchelewa, fursa zikabaki kwenye maeneo machache na vijana wakaendelea kukosa maelekezo sahihi, lengo litakuwa halijafikiwa kikamilifu.
Lakini ikiwa hatua hiyo itapunguza urasimu, kuboresha upatikanaji wa taarifa, kurahisisha maombi na kuimarisha uhusiano kati ya vijana, waajiri na programu za uwezeshaji, itakuwa imeweka msingi muhimu wa kuboresha huduma za ajira nchini.
Hatimaye, kijana hahitaji mfumo unaofanya kazi kwenye kompyuta pekee. Anahitaji mfumo unaomsaidia kupata taarifa sahihi, kutambua fursa inayomfaa na kuchukua hatua kwa wakati.
Kwa sababu katika uchumi wa leo, fursa inaweza kuanza kwa kuwa na ujuzi, lakini kuifikia kunahitaji pia taarifa sahihi, mifumo inayoshirikiana na taasisi zinazowajibika.
Victor Bariety —
Mwandishi na Mchambuzi wa Masuala Mbalimbali ya Kijamii Simu: 0757-856284
0 Comments