Aliona Zanzibar ikibadilika. Aliona Mapinduzi. Aliona Muungano ukizaliwa. Alimzika mume wake, Rais wa Kwanza wa Zanzibar. Akaishi miaka 97. Leo, Zanzibar inamrudisha mama yake katika udongo wa Mbweni.
Kuna vifo vinavyouma kwa familia.
Kuna vifo vinavyoliza taifa.
Na kuna vifo ambavyo, zaidi ya machozi, vinatulazimisha tusimame kidogo na kujiuliza: tumempoteza nani?
Leo ni siku ya aina hiyo.
Zanzibar inamuaga Mama Fatma Karume.
Mwanamke aliyefikisha miaka 97 akiwa amebeba ndani ya maisha yake historia ndefu ambayo vizazi vya sasa vinaifahamu zaidi kupitia vitabu, picha na simulizi za wazee.
Yeye hakuisoma historia hiyo kwenye kitabu.
Aliishi ndani yake.
Aliona Zanzibar ya jana.
Aliiona Zanzibar ikipambana kujitafuta.
Aliiona Zanzibar ya Mapinduzi.
Aliiona Tanzania ikizaliwa katika Muungano.
Na leo, baada ya safari ya miaka 97, Zanzibar inamrudisha nyumbani.
Mbweni.
Mahali ambapo leo machozi yatakutana na udongo.
Mahali ambapo mwili wa Mama Fatma utawekwa kupumzika, lakini jina lake litaendelea kubeba kumbukumbu ya kizazi kimoja cha historia ya Zanzibar.
MWANAMKE ALIYEISHI KARIBU NA HISTORIA
Mama Fatma Karume hakuwa tu mjane wa Rais wa Kwanza wa Zanzibar.
Alikuwa mwanamke aliyeishi karibu kabisa na matukio yaliyounda Zanzibar ya kisasa.
Alizaliwa katika mazingira ya Zanzibar ambayo yalikuwa tofauti kabisa na tunayoyaona leo.
Alikua.
Akaolewa na Abeid Amani Karume mwaka 1944.
Na baadaye, mwanaume huyo akawa mmoja wa majina makubwa kabisa katika historia ya Zanzibar.
Lakini kabla ya jina Karume kuwa sehemu ya vitabu vya historia, kulikuwa na familia.
Kulikuwa na mume.
Kulikuwa na mke.
Kulikuwa na watoto.
Kulikuwa na maisha ya kawaida ambayo baadaye yangevutwa ndani ya upepo mkali wa siasa na mabadiliko ya taifa.
Mama Fatma akawa mwanamke aliyelazimika kuishi wakati historia ikiandikwa mbele ya macho yake.
JANUARI 12, 1964
Kisha ikaja siku ambayo Zanzibar haikuweza tena kuwa ileile.
Januari 12, 1964.
Mapinduzi yakatokea.
Mfumo wa utawala ukabadilika.
Historia mpya ikaanza.
Sheikh Abeid Amani Karume akawa Rais wa Kwanza wa Zanzibar.
Na Mama Fatma akawa Mama wa Kwanza wa Zanzibar.
Lakini nyuma ya cheo hicho kulikuwa na mwanamke.
Mama, Mke, Mzazi.
Mwanamke aliyekuwa akiishi katika kipindi ambacho siasa haikuwa jambo la kutazama kwenye televisheni pekee; ilikuwa sehemu ya maisha ya kila siku.
Hii ndiyo sababu historia ya Mama Fatma haiwezi kutenganishwa na historia ya Zanzibar ya wakati huo.
Alikuwa sehemu ya familia iliyokuwa katikati ya mabadiliko makubwa.
Na alishuhudia taifa likibadilisha sura.
KISHA ZANZIBAR IKAKUTANA NA TANGANYIKA
Miezi michache baadaye, historia ikaandika ukurasa mwingine mkubwa.
Aprili 26, 1964.
Tanganyika na Zanzibar zikaungana.
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ikazaliwa.
Kwa kizazi cha leo, Muungano ni sehemu ya maisha tuliyoyakuta.
Lakini kwa kizazi cha Mama Fatma, Muungano ulikuwa tukio waliloliona likitokea.
Walishuhudia.
Walipitia.
Wakaendelea kuishi ndani yake.
Na Mama Fatma akawa mmoja wa wanawake waliobeba kumbukumbu za kizazi hicho.
KISHA RISASI ZIKANYAMAZISHA MAISHA YA MUMEWE
Lakini historia wakati mwingine huja na furaha na huzuni katika ukurasa mmoja.
Tarehe 7 Aprili 1972, Sheikh Abeid Amani Karume aliuawa.
Kwa Zanzibar, ilikuwa siku ya kumpoteza Rais wake wa kwanza.
Kwa familia yake, ilikuwa siku ya kumpoteza baba.
Kwa Mama Fatma, ilikuwa siku ya kumpoteza mume.
Hapa ndipo historia inapovuka vitabu na kuwa maumivu ya mtu binafsi.
Mwanamke aliyekuwa ameishi pamoja na Karume akabaki mjane.
Watoto wakabaki na kumbukumbu za baba yao.
Zanzibar ikabaki na historia ya kiongozi wake.
Na Mama Fatma akaendelea na maisha.
Miaka ikapita.
Lakini kuna maumivu ambayo muda hauyafuti kabisa; hujifunza tu kuishi nayo.
ALIBAKI NA KUMBUKUMBU
Miaka ilivyokwenda, viongozi walibadilika.
Nyakati zikabadilika.
Zanzibar ikabadilika.
Tanzania ikabadilika.
Lakini Mama Fatma akabaki.
Akaendelea kuwa mmoja wa watu waliokuwa na kumbukumbu hai za kizazi cha mwanzo cha uongozi wa Zanzibar baada ya Mapinduzi.
Na historia ikamletea jambo jingine la kipekee.
Mwanawe, Amani Abeid Karume, baadaye akawa Rais wa Zanzibar na Mwenyekiti wa Baraza la Mapinduzi kuanzia mwaka 2000 hadi 2010.
Kwa maana hiyo, Mama Fatma aliona si tu mume wake akiingia katika historia ya Zanzibar, bali pia mwanawe akiingia katika nafasi hiyo hiyo miaka mingi baadaye.
Ni safari ambayo si kila mama hupewa kuishuhudia.
MIAKA 97 SI NAMBA PEKEE
Tunaposema Mama Fatma alikuwa na miaka 97, tusione namba tu.
Miaka 97 ni vizazi.
Ni watoto waliozaliwa, wakakua, wakapata watoto wao.
Ni viongozi walioingia madarakani na kuondoka.
Ni dunia iliyobadilika kutoka zama za mawasiliano ya barua na safari ndefu hadi zama ambazo mtu anaweza kuzungumza na mwingine kutoka upande mwingine wa dunia kwa sekunde chache.
Ni Zanzibar iliyobadilika.
Ni Tanzania iliyobadilika.
Na ndani ya mabadiliko hayo yote, Mama Fatma aliendelea kuwepo.
Hadi Septemba 21, 2026.
Siku ambayo taarifa ya kifo chake ilipotangazwa, Zanzibar ilipoteza mmoja wa wazee wake waliokuwa wamebeba kumbukumbu ya karibu karne nzima.
LEO, MBWENI ITALIA
Leo, Septemba 22, 2026, safari yake inafika mwisho.
Kwa mujibu wa taarifa ya Makamu wa Pili wa Rais wa Zanzibar, Hemed Suleiman Abdulla, maziko yanafanyika Mbweni.
Kwa wanaume, sala ya maiti inafanyika katika Msikiti wa Zinjibari, huku wanawake wakisalia katika eneo la familia ya Mama Fatma huko Mbweni.
Kisha mwili wake utapumzishwa.
Na hapo ndipo jambo moja la maisha linatukumbusha ukweli ambao hakuna mwanadamu anayekwepa:
Mwisho wa safari yetu sote ni pale pale.
Madaraja, vyeo, majina, utajiri, mamlaka na umaarufu hubaki nyuma.
Kinachobaki ni kumbukumbu.
Kinachobaki ni yale tuliyoyaacha kwa wengine.
Kinachobaki ni namna tulivyoishi.
ZANZIBAR INAMPUMZISHA MAMA, LAKINI HISTORIA HAIMZIKI
Leo tunaweza kumzika Mama Fatma.
Tunaweza kuuweka mwili wake chini ya udongo wa Mbweni.
Lakini hatuwezi kuuzika ushuhuda wa maisha yake.
Hatuwezi kuizika historia aliyoshuhudia.
Hatuwezi kuifuta Januari 12, 1964.
Hatuwezi kuifuta Aprili 26, 1964.
Hatuwezi kuifuta Aprili 7, 1972.
Na hatuwezi kuifuta miaka 97 ya maisha yake.
Hivyo basi, pengine swali kubwa la leo si:
“Mama Fatma alikuwa nani?”
Swali kubwa zaidi ni:
“Sisi tuliosalia tutafanya nini na historia aliyotuachia?”
Kwa sababu kizazi kinachokufa huondoka na sehemu ya kumbukumbu.
Na kizazi kinachobaki kina jukumu la kuhakikisha kumbukumbu hiyo haifi mara ya pili.
MAMA, SAFARI YAKO IMEFIKA MWISHO
Mama Fatma,
Leo Zanzibar inalia.
Familia yako inalilia mama.
Watoto wako wanamlilia mzazi.
Wazazi na wazee wa Zanzibar wanamlilia mmoja wao.
Na taifa linainamisha kichwa mbele ya safari yako ndefu.
Umeishi miaka 97.
Umeona mengi ambayo sisi tuliokuja baadaye tunayasoma kwenye vitabu.
Umeona furaha.
Umeona machungu.
Umeona Mapinduzi.
Umeona Muungano.
Umemwona mume wako akiwa kiongozi wa kwanza wa Zanzibar.
Umemzika.
Umeendelea kuishi.
Umemwona mwanao akifika katika nafasi ambayo baba yake aliwahi kushika.
Na sasa, baada ya karibu karne moja, umefika mwisho wa safari.
Leo tunakupumzisha.
Lakini kesho, vitabu vitakapoandikwa kuhusu Zanzibar, jina lako litabaki.
Watoto watakapouliza Zanzibar ilikuwaje miaka ya mwanzo ya Mapinduzi, historia itawataja watu walioishi katika kipindi hicho.
Na miongoni mwao, watakutana na jina lako.
Mama Fatma Karume.
Kwa hiyo, leo hatusemi kwaheri kwa historia.
Tunasema kwaheri kwa shahidi wake.
Tunamrudisha mama yetu katika udongo wa Zanzibar.
Tunamkabidhi Mwenyezi Mungu.
Na tunawaachia waliobaki jukumu la kukumbuka.
Mama Fatma Karume, pumzika kwa amani.
Zanzibar imekuona.
Historia imekuona.
Na sasa, Zanzibar inakulaza katika ardhi yake.
Inna lillahi wa inna ilayhi raji'un.
Makala hii imeandikwa na Victor Bariety Simu: 0757 856 284
0 Comments