“Chini ya milima hii ya Ludewa huenda kuna hazina inayoweza kuibadilisha Tanzania kiuchumi.”
..........................................
Wakati dunia ikiingia kwenye zama mpya za magari ya umeme, akili mnemba (AI), simu za kisasa na nishati safi, Tanzania huenda imegusa moja ya hazina muhimu zaidi ya karne hii.
Katika kijiji cha Mkiu wilayani Ludewa mkoani Njombe, taarifa za kugunduliwa kwa madini ya Rare Earth Elements — hasa Neodymium (Nd) na Praseodymium (Pr) — zimeanza kuibua mjadala mkubwa kuhusu nafasi ya Tanzania katika uchumi wa dunia wa baadaye.
Haya si madini ya kawaida.
Haya ndiyo madini yanayotengeneza nguvu ya teknolojia ya kisasa duniani.
Kuanzia:
magari ya umeme, simu janja, turbine za upepo, kompyuta zenye uwezo mkubwa, vifaa vya hospitali,mitambo ya kijeshi ya kisasa, hadi mifumo ya nishati jadidifu, vyote vinahitaji Rare Earth Elements.
Kwa lugha rahisi, dunia ya kesho inahitaji madini haya kama ambavyo dunia ya jana ilivyohitaji mafuta.
Ndiyo maana mataifa makubwa duniani yanaanza kuyapigania kimkakati.
China ndiyo taifa linaloongoza zaidi duniani katika uchimbaji na uchakataji wa Rare Earth. Marekani, Ulaya na mataifa mengine makubwa nayo yanaendelea kutafuta maeneo mapya ya kupata madini hayo ili kupunguza utegemezi wao kwa China.
Ndiyo maana ugunduzi wa madini hayo Tanzania si habari ya kawaida ya migodi.
Ni habari inayogusa uchumi wa dunia, siasa za kimataifa na mustakabali wa teknolojia ya karne hii.
Lakini pamoja na furaha ya ugunduzi huo, kuna swali kubwa ambalo Tanzania inapaswa kujiuliza mapema:
Je, taifa litaishia kuuza madini ghafi, au litajenga uchumi mkubwa kupitia madini hayo?
Hapo ndipo mjadala wa msingi unapoanzia.
MADINI HAYA SI DHAHABU YA KUCHIMBA TU
Waafrika wengi wamezoea kusikia habari za:
dhahabu, almasi, tanzanite, shaba, au makaa ya mawe.
Lakini Rare Earth ni tofauti kidogo.
Thamani yake kubwa ipo zaidi kwenye teknolojia inayotengenezwa kutokana nayo kuliko kwenye muonekano wake.
Kwa mfano:
Neodymium hutumika kutengeneza sumaku zenye nguvu sana zinazowekwa kwenye magari ya umeme na turbine za upepo.
“Ugunduzi wa Rare Earth Njombe unaweza kuiweka Tanzania kwenye ramani mpya ya madini muhimu duniani.”
.......................................
Praseodymium hutumika katika vifaa vya ndege, injini maalum na teknolojia za kisasa za mawasiliano.
Hivyo basi, anayemiliki teknolojia ya kuyachakata na kuyatumia madini hayo ndiye anayechukua faida kubwa zaidi duniani.
Ndiyo maana China haikunufaika kwa kuchimba tu, bali kwa kujenga viwanda vikubwa vya kuyachakata na kutengeneza bidhaa za teknolojia.
TANZANIA IFANYE NINI ILI MADINI HAYA YALETE TIJA?
Hapa ndipo hoja kubwa ilipo.
Kuwa na madini pekee haitoshi.
Afrika ina mifano mingi ya nchi zenye utajiri mkubwa wa madini lakini wananchi wake wakaendelea kubaki maskini kwa sababu ya:
kuuza malighafi, kutokuwa na teknolojia, mikataba mibovu na kutegemea wageni kwa kila kitu.
Tanzania ina nafasi ya kufanya tofauti safari hii.
1. KUJENGA VIWANDA VYA UCHAKATAJI NDANI YA NCHI
Hii ndiyo hatua muhimu zaidi.
Kama Tanzania itachimba madini haya na kuyapeleka nje yakiwa ghafi, faida kubwa itaenda kwa mataifa yenye teknolojia ya kuyachakata.
Lakini kama nchi itajenga:
viwanda vya uchakataji, mitambo ya kisasa, na mazingira mazuri ya uwekezaji wa teknolojia,basi thamani ya madini hayo itaongezeka mara nyingi zaidi hapa hapa nchini.
Hili ndilo China ilifanya na leo imekuwa nguvu kubwa duniani kwenye sekta hiyo.
2. KUWATUMIA WATAALAMU WA NJE — LAKINI KWA MPANGO MAALUM
Hapa ndipo watu wengi huwa wanachanganya.
Ni kweli kabisa kuwa Tanzania inaweza kuajiri wataalamu kutoka nje kuendesha mitambo na kufundisha vijana wetu.
Na kwa ukweli, karibu kila nchi iliyoendelea kiteknolojia ilianza hivyo.
Hata nchi za Ghuba kama:
Qatar, Umoja wa Falme za Kiarabu (UAE) na Saudi Arabia, zilianza kwa kutegemea wataalamu wa nje katika sekta zao kubwa za mafuta na gesi.
Lakini walifanya jambo moja muhimu sana:
Hawakutaka utegemezi huo ubaki wa milele.
Walitumia wataalamu hao:
kufundisha vijana wao, kuhamisha teknolojia, kujenga vyuo na kuandaa kizazi chao cha wataalamu wa ndani.
Ndiyo maana leo Waarabu wengi wanaendesha sekta ambazo zamani zilikuwa zinategemea wageni kabisa.
Tanzania inaweza kufanya hivyo hivyo.
Serikali inaweza kuweka masharti kwamba:
kampuni za nje ziwe na programu za mafunzo,
vijana wa Kitanzania wapatiwe scholarship,
wataalamu wa ndani washirikishwe,
na teknolojia ihamishwe hatua kwa hatua kwenda kwa Watanzania.
Hapo ndipo taifa litakapojenga uwezo wa muda mrefu.
3. MIKATABA ISIWE YA KUCHUKUA MADINI TU
“Haya si mawe ya kawaida; ni sehemu ya madini yanayotengeneza magari ya umeme, simu janja na teknolojia za kisasa duniani.”
............................................
Hili ni eneo nyeti sana.
Madini haya yana thamani kubwa sana duniani.
Hivyo mikataba yake inapaswa kuwa:
ya wazi, yenye kulinda maslahi ya taifa, na inayolenga faida ya muda mrefu.
Wananchi wanapaswa kuona:
ajira, maendeleo ya maeneo ya migodi, miundombinu, huduma za jamii na mapato yanayoonekana wazi.
La sivyo, madini yanaweza kubaki kuwa utajiri wa kwenye makabrasha huku wananchi wa kawaida wakibaki maskini.
Botswana ilifanya vizuri kwenye sekta ya almasi kwa kuhakikisha taifa linanufaika kupitia usimamizi mzuri na mikataba yenye maslahi mapana ya nchi.
4. KUANZA SASA KUJIANDAA KWA UCHUMI WA TEKNOLOJIA
Hili ndilo jambo kubwa ambalo Watanzania wengi bado hawajaliona.
Rare Earth si madini ya “leo” pekee.
Ni madini ya dunia ya kesho.
Kadri dunia inavyohama kutoka:
mafuta, kwenda kwenye umeme, magari ya EV, AI na nishati safi, ndivyo thamani ya madini haya inavyozidi kupanda.
Inawezekana kabisa ndani ya miaka michache ijayo Tanzania ikaanza kutajwa kwenye ramani mpya ya madini muhimu duniani.
Lakini hilo litategemea maamuzi yatakayofanywa sasa.
Je, Tanzania itajifunza kutokana na makosa ya zamani ya Afrika?
Je, tutajenga viwanda?
Je, tutajenga wataalamu wetu?
Je, tutalinda maslahi ya taifa?
Majibu ya maswali hayo ndiyo yataamua kama madini haya yatakuwa baraka au hadithi nyingine ya utajiri usiowanufaisha wananchi.
Kwa sasa, jambo moja ni wazi:
Dunia inayagombania.
Na Tanzania imeyagundua.
“Swali kubwa si kama Tanzania ina madini muhimu — bali kama ipo tayari kuyatumia kujenga uchumi wa kisasa.”
..........................................
Victor Bariety Mwandishi wa Habari na Mchambuzi wa Masuala ya Jamii Simu: 0757856284
0 Comments