Mpira wa miguu ni zaidi ya burudani. Ni hisia, ni imani, na kwa wengi ni sehemu ya maisha yao ya kila siku. Ndiyo maana kila kinachotokea uwanjani hupimwa si kwa macho tu, bali kwa moyo. Ndani ya msimu huu wa Ligi Kuu Tanzania Bara, kumekuwa na mjadala mpana unaoihusisha Young Africans Sports Club—maarufu kama Yanga—kuhusu maamuzi ya waamuzi na hatua za kinidhamu kutoka mamlaka za ligi.
Hoja si kelele za mashabiki pekee. Ni mfululizo wa matukio yaliyowafanya wengi kujiuliza kama mfumo wa uamuzi unatoa haki inayostahili kwa timu zote.
Katika baadhi ya michezo muhimu, kumekuwa na maamuzi yaliyozua maswali—penati ambazo hazikutolewa, magoli yaliyokataliwa kwa madai ya offside yenye utata, pamoja na matukio ya ndani ya mchezo yaliyobaki kwenye mjadala mpana wa wadau wa soka. Kwa mashabiki wa Yanga, matukio haya hayakuonekana kama bahati mbaya tu, bali kama mwenendo unaojirudia.
Hata hivyo, ni muhimu kuweka mambo sawa: katika soka, makosa ya waamuzi ni sehemu ya mchezo. Hata katika ligi zilizoendelea, makosa hutokea. Tofauti kubwa ipo kwenye namna makosa hayo yanavyoshughulikiwa na kama yanaacha athari kwa ushindani wa haki.
Hapa ndipo hoja nzito inapojitokeza.
Pindi mwamuzi anapokosea, mamlaka husika huchukua hatua za kinidhamu dhidi yake—ikiwemo kufungiwa. Lakini swali la msingi ambalo limekuwa likiulizwa na wadau wengi ni hili: Je, timu iliyopoteza haki yake uwanjani inapataje fidia ya ushindani?
Kwa sasa, mfumo unaonekana kutoa adhabu kwa mwamuzi, lakini hauwezi kurejesha alama zilizopotea. Hii inaacha pengo ambalo linaumiza zaidi timu husika na mashabiki wake, hasa pale ambapo matokeo ya mchezo yalikuwa na uzito mkubwa kwenye msimamo wa ligi.
Ndani ya mazingira haya, tukio la kipa wa Yanga, Djigui Diarra, limeibua mjadala mwingine mkubwa. Kipa huyo alipewa adhabu ya faini kufuatia kile kilichoelezwa kama utovu wa nidhamu, akidaiwa kumshambulia mwamuzi katika moja ya michezo ya ligi.
Hata hivyo, tafsiri ya tukio hilo imegawanya maoni.
Kwa mujibu wa kanuni za soka, kitendo cha “kushambulia” hakihitaji lazima kupiga au kusababisha madhara ya moja kwa moja. Kinaweza kujumuisha vitendo vya fujo, vitisho au mienendo inayoweza kuhatarisha usalama wa mwamuzi. Hii ina maana kuwa hata bila mguso wa moja kwa moja, tukio linaweza kutafsiriwa kama kosa la kinidhamu kulingana na mazingira yake.
Lakini kwa upande mwingine, wapo wanaohoji iwapo tukio husika lilifikia kiwango hicho. Baadhi ya wachambuzi wa soka wameeleza kuwa hakukuwa na mguso wa moja kwa moja kati ya kipa huyo na mwamuzi, jambo linaloibua swali la kama adhabu iliyotolewa ilizingatia uzito halisi wa tukio.
Hapa ndipo mjadala wa “tafsiri ya sheria” unapochukua nafasi.
Je, mamlaka zilitumia tafsiri pana ya kanuni ili kulinda nidhamu ya mchezo?
Au kulikuwa na haja ya kuzingatia zaidi muktadha halisi wa tukio?
Maswali haya ni halali katika mazingira ya ushindani, na hayapaswi kupuuzwa.
Pamoja na hayo yote, tukio lililogusa wengi zaidi si adhabu yenyewe—bali namna mashabiki wa Yanga walivyoitikia. Ndani ya muda wa saa 24 tu, waliweza kuchanga kiasi cha fedha kilichohitajika kulipa faini ya kipa wao.
Hatua hiyo haikuwa ya kawaida.
Ilikuwa ni ishara ya mshikamano, uaminifu na upendo mkubwa kati ya timu na mashabiki wake. Ilithibitisha kwa vitendo maana ya kuitwa “Timu ya Wananchi”—kwamba wanakuwa pamoja si wakati wa ushindi tu, bali hata katika nyakati ngumu.
Katika taswira pana, hili ni somo kwa soka la Tanzania. Kwamba mbali na ushindani uwanjani, kuna nguvu kubwa ya kijamii inayobebwa na vilabu na mashabiki wake.
Hata hivyo, pamoja na uzuri huo, bado swali la haki linabaki kuwa muhimu.
Ligi yenye ushindani wa kweli inahitaji zaidi ya sheria—inahitajika pia kuaminika. Waamuzi wanahitaji kupewa mazingira bora ya kufanya kazi zao kwa usahihi, ikiwemo mafunzo ya mara kwa mara na matumizi ya teknolojia pale inapowezekana. Vilevile, mamlaka zinapaswa kuhakikisha kuwa maamuzi yao yanaonekana kuwa ya haki na yenye uwiano kwa timu zote.
Mwisho wa siku, soka ni mchezo wa ushindani, lakini ushindani huo lazima ujengwe juu ya msingi wa haki.
Kwa sababu haki inapokuwa na mashaka, hata ushindi hupoteza ladha yake.
Na pengine swali la kujiuliza si kama Yanga wameonewa au la—bali kama mfumo wetu wa soka uko imara vya kutosha kuhakikisha kuwa kila timu inapata kile inachostahili uwanjani.
Imeandaliwa naVictor Bariety Simu: 0757-856284
0 Comments