BIMA YA AFYA KWA WOTE: NGAO YA MAENDELEO AU JARIBIO JINGINE LA SERA?

Wazee wakipokea kadi za Bima ya Afya kwa Wote katika makazi maalum mkoani Singida. Serikali imeanza utekelezaji wa mpango huo kwa makundi yenye uhitaji maalum ili kuhakikisha hakuna Mtanzania anayeachwa nyuma katika upatikanaji wa huduma za afya.

..............................
Afya Kama Mtaji wa Taifa

Tanzania imeanza safari ya kihistoria ya mageuzi ya sekta ya afya kupitia utekelezaji wa Bima ya Afya kwa Wote, mpango ulioanza rasmi tarehe 26 Januari 2026 kwa malengo ya kuhakikisha kila Mtanzania apate huduma bora za afya bila kuangamizwa na gharama kubwa [1].

Kupitia mpango huu, familia ya watu sita inapaswa kulipa TZS 150,000 kwa mwaka, sawa na TZS 25,000 kwa kila mwanakaya, na kaya maskini zinatarajiwa kupata ruzuku kamili kutoka serikali [2].

Sekta ya afya ni nguzo ya maendeleo. Bila nguvu kazi yenye afya, uchumi hautaweza kufanikiwa kwa kiwango kinachotakiwa.

Ukubwa wa Tatizo: Ugonjwa na Gharama za Matibabu

Ripoti ya utafiti wa BMC Health Services Research inaonyesha kuwa karibu:

Asilimia 86% ya kaya nchini Tanzania haina bima ya afya [3].

Gharama ya matibabu inayolipwa moja kwa moja na kaya (out-of-pocket) inakadiriwa kuwa karibu 22% ya matumizi yote ya afya nchini [4].

Kwa wale walioenda kwa huduma ya afya, karibu 7.1% walikumbwa na mzigo wa gharama kali za matibabu, jambo linalosababisha kaya kuuza mali au kutumbukia madeni makubwa [3].


Hii inaonyesha wazi kuwa gharama za matibabu ni hatari ya kiuchumi zaidi kuliko changamoto ya kiafya peke yake.

Mjadala wa Sera: Serikali Imeona Nini?

Serikali imeeleza wazi kuwa afya ni haki ya msingi kwa kila Mtanzania, na mpango huu unatilia mkazo:

1. Kuweka kinga ya kifedha kwa kaya ili kutokufa kwa sababu ya gharama zisizotarajiwa.


2. Kupunguza mzigo wa gharama zisizotarajiwa zinazochochea umaskini.


3. Kukuza uzalishaji kwa kuhakikisha nguvu kazi ipo kazini badala ya hospitalini [1].



Mpango wa Bima ya Afya kwa Wote unaweza kushirikisha njia mbalimbali za malipo, kwa mfano, malipo ya awali na mikupuo ndogo-ndogo [5].

Ushawishi wa Maisha Halisi: Hadithi ya Matokeo

Katika kijiji cha Kabugozo, Nyachiluluma – Geita, mwanaume anayejiita Elikana Tibezuka anaeleza kwa uchungu kuwa alimpoteza mwanawe Matokeo baada ya kung’atwa na mbwa. Chanjo ya kichaa cha mbwa ilipendekezwa na wauguzi, lakini gharama ya chanjo na matibabu ilikuwa mbali na uwezo wa familia.

Hadithi hii ni mfano wa maisha halisi ya kaya nyingi vijijini: wanapokosa uwezo wa kugharamia gharama za matibabu, hasa chanjo na huduma za dharura, maisha ya familia yanatumbukia hatarini zaidi kuliko ugonjwa wenyewe.

Faida Inayotarajiwa kwa Taifa

1. Kupunguza Umaskini wa Ghafla Bima inapunguza fursa ya kuzama kwa kaya kwenye umaskini mkubwa kwa kulinda dhidi ya gharama zisizotarajiwa [6].


2. Kuongeza Uzalishaji wa Taifa Raia wanaofanikiwa kupata huduma kwa wakati wana uwezekano mkubwa wa kuchangia kazi na uchumi wa taifa.


3. Usawa wa Jamii Mfumo wa pamoja wa bima unalenga kupunguza pengo kati ya wenye uwezo na wasio na uwezo.


4. Kuimarisha Sekta ya Afya Mifuko ya bima hubadilisha mtiririko wa fedha kwa kutoa malipo kwa vituo vya afya kabla ya huduma, ikiboresha ubora na upatikanaji [2].



Changamoto na Mapungufu Yetu

Hata hivyo, utekelezaji wa sera hauko bila changamoto:

Upungufu wa bima – kaya nyingi bado hazijajisajili, jambo linaloonyesha kuwa wengi bado hawana kinga ya kifedha [3].

Gharama ya matibabu unaolipwa moja kwa moja bado ni kubwa, hasa vijijini [4].

Gharama ya chanjo na huduma za dharura inaweza kuendelea kuwa kikwazo kwa kaya masikini.

Baadhi ya kaya huingia madeni au kuuza mali ili kugharamia matibabu, jambo linaloonyesha hitaji la bima kwa wote [3].


Mfano wa Kimataifa

Mataifa kama Rwanda na Thailand wametumia mifumo ya afya kwa wote pamoja na ruzuku na ushiriki wa jamii ili kupunguza mzigo wa gharama za matibabu. Hii inaonyesha kuwa dhamira ya sera bila utekelezaji thabiti haileti matokeo yaliyotarajiwa [6].

Hitimisho: Afya Si Gharama — Ni Uwekezaji

Bima ya Afya kwa Wote si mpango wa kawaida wa kusambaza fedha; ni mkataba wa kijamii unaolenga kuhifadhi uhai na ustawi wa Taifa.

Ikiwa utekelezaji utakuwa thabiti, wazi, jumuishi, na unayofikia kaya masikini, mpango huu unaweza kuwa moja ya mageuzi makubwa katika historia ya ustawi wa Tanzania.

Matokeo halisi yatapimwa kwa idadi ya maisha yatakayookolewa, kaya zitakazolindwa dhidi ya umaskini, na kiwango cha matumaini kitakachojirejea kwa wananchi.

Imetayarishwa na: Victor Bariety – 0757‑856284

References:

1. TanzaniaInvest.com. Bima ya Afya kwa Wote: Mpango wa Taifa. 2026.


2. TNC.tz. Maelezo ya Gharama za Bima ya Afya kwa Wote. 2026.


3. BMC Health Services Research. Health Insurance Coverage in Tanzania. 2025.


4. SpringerLink.com. Out-of-Pocket Health Expenditure in Tanzania. 2025.


5. Mwananchi.co.tz. Njia za Malipo za Bima ya Afya. 2026.


6. WHO.int. Universal Health Coverage: Lessons from Rwanda and Thailand. 2024.

Waziri wa Afya, Mohamed Mchengerwa.

Mhudumu wa afya akitoa huduma katika kituo cha umma. Kupitia Bima ya Afya kwa Wote, kaya zinatarajiwa kupata matibabu kwa wakati bila hofu ya gharama, hatua inayolenga kulinda maisha na uchumi wa familia.

Hospital ya Rufaa Bungando jijini Mwanza
 

Makala hii imeandaliwa na Victor Bariety 0757856284.